Kościół pw. Najświętszego Zbawiciela (dawna cerkiew prawosławna pw. św. Dymitra)
Plan cerkwi Pawła Choroszczaka z 1930 roku1)
3 marca 1928 roku Bogusza została ustanowiona jako etatowa jednostka filialna parafii prawosławnej w Piotrkowie Trybunalskim. Pierwszym proboszczem został ks. Mikołaj Dolnicki, który zamieszkał w sąsiedniej Królowej Ruskiej.
Do czasu wybudowania cerkwi nabożeństwa odbywały się w domu Kalistera Choroszczaka. W jego sadzie ustawiono prowizoryczną dzwonnicę, przy której odprawiano święte liturgie.
Po ks. Dolnickim parafię objął ks. Aleksander Iwanowicz. Obsługiwał on również Królową Ruską, gdzie wybudowano nową drewnianą cerkiew oraz plebanię. Z jego inicjatywy rozpoczęto budowę świątyni w Boguszy. Wznoszono ją w latach 1932–1937. Autorem projektu miał być Paweł Choroszczak, student uniwersytetu w Wiedniu, który wzorował się na jednej z tamtejszych świątyń.
Cerkiew po wybudowaniu2)
Cerkiew została zbudowana z cegły i kamienia. Nakryto ją dachem w formie prostej kalenicy, pokrytym czerwoną dachówką. Kosze na skrzyżowaniach dachów oraz rynny wykonano z blachy. Początkowo planowano pięć kopuł, jednak z powodu braku środków nie zostały one zrealizowane. Okna w zwieńczeniach wypełniono dębowymi maswerkami oraz kolorowym szkłem. Strop był drewniany, przy ścianach zaokrąglony, a podłoga wykonana z desek. Drewniany chór znajdował się pomiędzy ścianami bocznymi nawy. Zakrystii początkowo nie było.
Wnętrze wyposażone było jedynie w prowizoryczny ikonostas, dlatego prawosławni przenieśli z cerkwi greckokatolickiej dzwony, kryształowy żyrandol, feretrony oraz inne przedmioty.
Liturgia podczas poświęcenia cerkwi w 1938 roku2)
31 lipca 1938 roku, podczas wizytacji, biskup prawosławny Szymon dokonał poświęcenia cerkwi, która otrzymała wezwanie św. Dymitra.
Kościół w 1963 roku1)
Po akcji „Wisła” świątynia została przekazana katolikom i poświęcona jako kościół rzymskokatolicki przez biskupa tarnowskiego Karola Pękala. Po kilku latach władze gminy zażądały jednak wysokich opłat za użytkowanie murowanego kościoła, jednocześnie pozwalając na bezpłatne korzystanie z drewnianej cerkwi. W związku z tym nabożeństwa przeniesiono do drewnianej świątyni i wszystkie wcześniej zabrane przedmioty przez prawosławnych.
Murowany kościół pozostał pod opieką władz państwowych. Nieużytkowany i zamknięty szybko popadał w ruinę: przez zardzewiałe elementy więźby dachowej do wnętrza dostawała się woda, co doprowadziło do zniszczenia znacznej części konstrukcji dachu i stropu. Zawaliły się stropy nad prezbiterium i nawą główną oraz chór, podłoga zgniła, wybito wszystkie okna, a na murach zaczęły rosnąć kilkumetrowe drzewa.
Dopóki budynek nadawał się jeszcze do użytku, wykorzystywano go w różny sposób.
Ruiny kościoła
Ruiny wewnątrz
W 1999 roku biskup ordynariusz Wiktor Skworc skierował do Boguszy ks. Mieczysława Czekaja. Z jego inicjatywy mieszkańcy postanowili odkupić zrujnowany obiekt. Za zgodą biskupa budynek został wykupiony od urzędu gminy przez społeczność Boguszy.
Wiosną 2000 roku rozpoczęto odbudowę kościoła. Wykonano nowy dach i strop, zamontowano okna oraz drzwi, dobudowano zakrystię i doprowadzono instalację elektryczną.
Po ściągnięciu zniszczonego dachu
11 listopada 2003 roku biskup tarnowski dokonał uroczystego poświęcenia odbudowanej świątyni, nadając jej wezwanie Najświętszego Zbawiciela oraz ustanawiając dzień 11 listopada jako dzień odpustu parafialnego. Nagranie z uroczystości: https://www.youtube.com/watch?v=dBRis0iWkpo
Wyremontowana świątynia
Odnowione wnętrze
W 2012 roku przeprowadzono remont zewnętrznych murów, a w kolejnych latach wykonano chodnik wokół kościoła oraz wymieniono okna.
Po renowacji elewacji
Architektura
Świątynia bezstylowa, murowana z cegły. Została zbudowana na planie krzyża, jako obiekt trójdzielny, z szerszą nawą środkową i prezbiterium zamkniętym prostą ścianą. Dachy są dwuspadowe, z najwyższym nad częścią środkową, zwieńczonym wieżyczką na sygnaturkę. Elewacje ceglane ujęto w narożach kolumnami o kapitelach korynckich, a ściany przepruto dużymi oknami zamkniętymi półkoliście. Wnętrze przykrywa strop płaski, zaokrąglony przy ścianach.
Wnętrze
Ołtarz główny w latach 2003 - 2011
Ołtarz główny z Krynicy Dolnej przed rozbiórką
Obecny wielki ołtarz główny
Ołtarz główny – Jezusa Ukrzyżowanego – pochodzi z 1959 roku (z Krynicy Dolnej) i zawiera elementy ołtarza z Lubczy z połowy XVIII wieku (krzyż z figurą Jezusa w barokowej wnęce oraz figury Matki Bożej Bolesnej i św. Jana).
Centralnym elementem nastawy jest rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego, flankowana przez figury Matki Bożej Bolesnej i św. Jana Apostoła. Nad nimi i obok nich znajdują się trzy rzeźby aniołów. Anioł umieszczony nad krzyżem trzyma w prawej ręce tabliczkę z napisem „IHS” (Iesus Hominum Salvator – Jezus, Zbawiciel ludzi), a lewą wskazuje na postać ukrzyżowanego. Aniołowie po bokach również kierują gesty w stronę Chrystusa. Ich większe rozmiary podkreślają ich duchową naturę. Całość ołtarza zwieńczona jest baldachimem, a wszystkie elementy utrzymane są w stylistyce neobarokowej.
Ołtarz z obrazem „Koronacja Matki Bożej”, wykonany pierwotnie jako ołtarz prezbiterialny do kościoła św. Antoniego (1873), z obrazem autorstwa Wiktora Zompha, przeniesiony do tej świątyni
Ołtarz z obrazem „Jezu, ufam Tobie” z 2002 roku.
Obrazy – sześć obrazów w pozłacanych, neobarokowych ramach.
Organy – piszczałkowe, czternastogłosowe, z XIX wieku (ok. 1860), pochodzące z Makowa Podhalańskiego; zrekonstruowane w 2002 roku przez Ziemiańskich ze Szczyrzyca; sprowadzone przez ks. prałata Mieczysława Czekaja.
Żyrandol – drewniany, barokowy, pochodzący z bazyliki w Bochni (1970).
Kinkiety – pochodzą z kościoła w Janowicach.
Opracował: Paweł Kmak
1) - zdjęcia z "З жытя, обычаїві істори села Богуша" autorstwa Марія Кобані, Адам Барна
2) - zdjęcia z Dawniej w Boguszy I, II autorstwa Anna Rydzanicz
